GÜZEL SANATLAR VE EDEBİYAT

2014-04-11 10:40:00

 

 

GÜZEL SANATLAR ve EDEBİYAT

Sanat:

     Bir duygunun, tasarının ya da güzelliğin çizgi, renk, biçim, ses, söz ve ritim gibi unsurlarla etkili bir biçimde anlatımına sanat denir.

     Sanat, genel olarak endüstriyel sanatlar (zanaat) ve güzel sanatlar olmak üzere ikiye ayrılır.

     Güzel sanatlar ise üç grupta toplanır:

     İşitsel (Fonetik) Sanatlar: Edebiyat ve müzik gibi sese, söze biçim veren sanatlardır.

     Görsel (Plastik) Sanatlar:Resim, heykel, mimari, kabarma, hat, minyatür gibi maddeye biçim veren sanatlardır.

     Dramatik (Ritmik) Sanatlar:Tiyatro, dans, sinema, bale, opera gibi harekete biçim veren sanatlardır.

     *Güzel sanatları, birbirinden ayıran temel fark bu sanatların kullandıkları malzeme ve bu malzemeyi kullanış biçimidir.

Edebiyat:

     Duygu, düşünce, hayal, gözlem ve olayların sözle veya yazıyla etkili bir şekilde anlatılması sanatına edebiyat denir.

     “Edebiyat” sözcüğü, Arapça “edep” kökünden gelir. Edep, “iyi ahlâk, terbiye, görgü, nezaket...” anlamlarında kullanılır. Edebiyat sözcüğünü bugünkü anlamıyla ilk kez Tanzimat döneminde Şinasi kullanmıştır.

Edebiyatın Konusu:

     Edebiyatın konusu, genel anlamda insanla ilgili olan her şeydir. Yaşamdır, doğadır, içinde bulunduğumuz çevredir vb.

Edebiyatın İçeriği:

     Edebi eserlerde işlenen konu, yazarın konuyu ele alış biçimi, dil ve anlatım özellikleri edebiyatın içeriğini oluşturur.

Edebiyatın Metodu:

     Edebiyat, ele aldığı konuları sezdirici, duyurucu ve ilgi çekici bir metotla işler. Yani bir edebî eserin doğru, iyi olmanın yanında güzel de olması gerekir. Bu nedenle de edebî eserler kalıcı olur.

Edebî Eser ve Özellikleri:

     Sanat değeri taşıyan, kişide üstün bir güzellik duygusuyla heyecan uyandıran dil ürünlerine edebî eser denir.

Edebiyat Tarihi ve Önemi:

     Bir ulusun bilinen ilk ürünlerinden başlayarak bütün edebî eserlerini, bunların yazarlarını, edebî türleri ve edebiyat dönemlerini inceleyen ve yorumlayan bilim dalına edebiyat tarihi adı verilir.

Edebiyat ve Gerçeklik:

     Edebiyatın merkezini insanın kendisiyle, çevresiyle ve doğayla olan ilişkisi belirler. Ancak bu ilişkide dış dünyanın gerçekliği yanında bireyin iç dünyasının (duygu ve düşüncelerinin, hayallerinin, zevklerinin vb.) yansımaları da görülür. Bu edebiyatın gerçeklikten kopuk olması anlamına gelmez. Çünkü bir edebiyat ürünü her ne kadar kurmaca da olsa onun çekirdeğini dış dünyanın gerçeklikleri oluşturur.

 

Edebiyatın Bilim Dallarıyla İlişkisi:

      Edebiyatı tanımlamıştık. Bilimise evreni ya da olayları konu olarak seçen, deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak araştıran, inceleyen ve yasalar oluşturmaya çalışan bir çalışmalar bütünüdür. Bilim olgusaldır, mantıksaldır, objektiftir, eleştiricidir, genelleyicidir, seçicidir, evrenseldir ve birikimli bir süreçtir.

     Edebiyat; başta tarih, coğrafya, felsefe, sosyoloji, psikoloji, folklor, dil bilimi gibi sosyal bilimlerle hatta fizik, kimya gibi pozitif bilimlerle sıkı bir ilişki içindedir.

     Bir tarihçi, sosyolog, psikolog vb. araştırmalarını yaparken edebî eserlerden büyük oranda yararlanır. Yine pozitif bilimlerle uğraşanlara edebî eserlerdeki kurgular kaynaklık eder, bazen de onlara üzerinde çalışacakları konular hakkında ilham verir.

Edebiyat-Tarih İlişkisi:

     Ulusların ya da toplulukların birbiriyle olan ilişkilerini, savaşlarını, uygarlıklarını, kendi iç sorunlarını yer ve zaman göstererek inceleyen bilim dalıdır.

     Her edebî metnin içinde oluştuğu bir dönem vardır ve edebî metinler oluştuğu bu dönemin izlerini taşır. Hatta bazı edebî metinler konusunu tamamen tarihten alır. Bu nedenle edebî metinler tarih bilimine kaynaklık eder.

Edebiyat-Sosyoloji (Toplum Bilim) İlişkisi:

     Sosyoloji, insan topluluklarının yaşayışını ve onu yöneten yasaları inceleyen bilim dalıdır.

      Edebiyatın konusu insandır ve insan toplum içinde yaşar. Edebî eserler sosyolojinin inceleme alanına girer. Hatta edebî eserlerin bazıları da insanı anlatırken topluma yön vermeyi amaçlar.

Edebiyat-Halk Bilim (Folklor) İlişkisi:

     Bir toplulukta yaşayan insanları, onların alışkanlıklarını, söylenegelen türkü, masal, fıkra, atasözü, bilmece, oyun ve dans gibi kültür varlıklarını inceleyip topluluğun yaşayış ve duyuşunu anlamaya çalışan bilim dalıdır.

Edebiyat-Psikoloji (Ruh Bilim) İlişkisi:

     Psikoloji, duyum, heyecan, düşünce gibi olguları ve bunların yasalarını inceleyen bilim dalıdır.

     Edebî eser de insanın ruh dünyasını az ya da çok işleyen eserlerdir. Hatta bazı edebî eserler doğrudan insan psikolojisini işlemek amacıyla oluşturulmuştur.

Edebiyat-Felsefe:

     Madde ve yaşamayı ve bunların dünya, toplum, ruh gibi türlü belirtilerini neden, ilke ve amaç bakımından inceleyen, yorumlayan bir bilim dalıdır.

     Edebî metinlerde de toplumları etkileyen bazı düşünceler vardır.

Edebiyat-Coğrafya İlişkisi:

     Edebî eserlerdeki olaylar belli mekânlarda ortaya çıktığı için edebî eserler o coğrafyayı yansıtır. Ayrıca bazı edebî eserler, belli bir coğrafyayı tanıtmak amacıyla yazılır. Gezi yazıları, egzotik romanlar gibi.

Edebiyat-Bilim, Teknik İlişkisi:

     Bilim ve teknik insan yaşamını etkileyen, değiştiren, ona yön veren yenilikleri ve gelişmeleri içerir.

     Tüm bunlar edebî eserlere yansıdığı ve edebî eserlerin gelişmesine katkıda bulunduğu (matbaanın bulunması vb.) gibi edebî eserler de, bilim ve tekniğe ilham kaynağı olabilir.

Dil-Kültür-Edebiyat İlişkisi:

     Dil, insanların birbirleriyle anlaşmasını sağlayan en önemli araçtır. Kültür, bir toplumun tarihi boyunca meydana getirdiği maddî ve manevî değerlerin bütünüdür. Kültür, ileriki zamanlara dil aracılığıyla, dille oluşmuş bulunan edebiyat ürünleri aracılığıyla aktarılır. Bu nedenle dil-kültür-edebiyat arasında sıkı bir ilişki vardır.

Dilin İnsan ve Toplum Hayatındaki Yeri ve Önemi:

     Dilin en önemli özelliği insanlar arasında anlaşmayı sağlayan bir araç olmasıdır. İnsanlarla bütün ilişkilerimizde dil bize aracılık ederek sosyal bağlarımızı düzenliyor, hayatın her alanındaki birikimlerin ileriki kuşaklara aktarılmasını sağlıyorsa dilin insan ve toplum hayatındaki önemi de büyük demektir.

Metin:

  1. İnsanların iletişim kurmak, kendilerini anlatmak amacıyla bir araya getirdikleri sözlü veya yazılı cümleler topluluğuna metin denir.
  2. Metin dille kurulan bir anlaşma ve anlatma aracıdır.
  3. Metin cümlelerden oluşur.
  4. Metnin türünü; metnin yazılış amacı, konusu, kullanılan iletişim kanalı ve hedef kitle belirler.
  5. Bilimsel, felsefi, edebi ve günlük metinler birbirinden farklı düzenlenir.
  6. Metin anlambilimle ilişkilidir.
  7. Metni oluşturan birimlerin dil bilgisi kurallarıyla birbirine bağlanmasına “bağlaşıklık” denir.
  8. Metni meydana getiren parçalar arasındaki anlam ilişkisine “bağdaşıklık” denir.

        Metinler yazılış amaçları ve hedef kitleleri bakımından iki grupta incelenir:

Edebi Metin:

     Kimi metinler okuyucuyu bilgilendirmek, ona bir şeyler öğretmek amacını taşırken kimi metinler de okuyucuda sanatsal zevk uyandırmak amacını taşır. İşte bir sanat değeri taşıyan, kişide bir güzellik duygusuyla heyecan uyandırmayı amaçlayan metinlere edebi metin denir.

  1. Edebi metnin yazılış amacı, okuyucuda bir heyecan veya estetik zevk uyandırmak, sanat yapmaktır.
  2. Anlatılanlar gerçek hayatla ilişkilendirilebilir ancak kurgusal bir yanı vardır.
  3. Edebî metinlerde bir anlam değil okuyan kişiye, zamana ve mekâna göre değişen birçok anlam vardır.
  4. Anlatılanlar, gerçek hayatla ilişkilendirilebilir.
  5. Yazar estetik bir amaçla metni oluşturduğu için dilin özelliklerinden sapmalar görülür.
  6. Sözcükler mecaz anlamlarında da kullanılır ve soyut bir anlatım görülür.
  7. Dil, heyecan bağlı ve şiirsel işlevlerinde kullanılır.

Öğretici Metin:

  1. Yazılış amacı, okuyucuya bilgi vermek, öğretmektir.
  2. Anlatılanlar gerçektir.
  3. Anlam kesin ve nettir. Her okuyan aynı şeyi anlar.
  4. Yazar, hedeflediği amaç doğrultusunda dilin bilinen kurallarının dışına çıkmaz.
  5. Sözcükler genellikle gerçek anlamlarında kullanılır ve somut, nesnel bir anlatım görülür.
  6. Dil, göndergesel, alıcıyı harekete geçirme ve dil ötesi işlevlerinde kullanılır.

 

38419
0
0
Yorum Yaz